Kaderrichtlijn Water
Rijkswaterstaat gaat ten noordoosten van Buggenum in de gemeente Leudal een 400 meter lange geïsoleerd liggende geul aanleggen, Geul Bouxweerd-Kerkhoofsmaesje genaamd.
Deze maatregel is onderdeel van een groter ecologisch herstelprogramma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.
Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Het waterleven is uit balans en de ecologische waterkwaliteit laat te wensen over.
Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten, geulen aan te leggen en oude Maasarmen nieuw leven in te blazen.
Vaak wordt dat gecombineerd met het verankeren van dood hout als aanhechtingsplaats voor allerlei waterinsecten, kleine waterdiertjes en als schuilplaats voor vis. De uitvoering van de KRW loopt nog door tot en met 2027.
Besluitvorming
Deze geul vormt samen met nog negen andere KRW-maatregelen in de Zandmaas het zogeheten deelproject 6. Zie onderstaand kaartje.
Wat er precies gaat gebeuren, staat beschreven in het vastgestelde Projectplan Waterwet voor deelproject 6. Dit is gepubliceerd in de Staatscourant en lag ter inzage van 16 oktober tot en met 26 november 2024. Daarop zijn twee beroepen binnengekomen. Die hebben beide betrekking op de maatregel Geul Wellerlooi en dus niet op de andere 9 maatregelen.
Eerder lag het Ontwerp-Projectplan ter inzage van 5 december 2023 tot met 15 januari 2024. Iedereen kon toen een zienswijze indienen. In totaal zijn er 12 zienswijzen binnengekomen voor dit deelproject 6. In de nota van antwoord staat beschreven hoe de ingediende zienswijzen zijn verwerkt.
Aannemer: Boskalis-Wetering
Voor de uitvoering is de Combinatie Boskalis-Wetering als aannemer geselecteerd. Zij gaan de komende jaren in totaal 16 KRW-maatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder deelproject 6. Alle maatregelen moeten uiterlijk december 2027 zijn uitgevoerd.
Start werkzaamheden in de Bouxweerd
Op dit moment is Boskalis-Wetering bezig met de voorbereiding van de uitvoering van de drie maatregelen in de Bouxweerd. Met als eerste activiteit kap- en snoeiwerk langs de Maas in de week van 15 december 2025. De voorbereidingen worden na de kerstvakantie in januari en februari 2026 voortgezet. Daarbij wordt ook het werkterrein ingericht.
De verdere planning is nog niet definitief. De verwachting is dat de uitvoering in het eerste kwartaal van 2026 begint en ongeveer zes maanden duurt. Voorafgaand aan de start en tijdens de werkzaamheden controleert een ecoloog het gebied, zodat beschermde flora en fauna niet worden geschaad.
Werkverkeer maakt gebruik van de N273, Gendijk, Arixweg, Wijnaardenweg en Groezeweg. Het transport van vrijkomende grond gebeurt zoveel mogelijk over het water en via wegen binnen het werkterrein.
Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en doorkijk naar de uitvoeringsfase.
Ligging geul Bouxweerd-Kerkhoofsmaesje
Het maatregelgebied bevindt zich op de linkeroever van de Maas tussen rivierkilometer 86.3 en 87.4, ten noordoosten van Buggenum, langs de Groezeweg. Vlakbij zijn nog 2 andere maatregelen voorzien:
Geul Bouxweerd en
Oever Bouxweerd.
Al sinds de jaren ’40 van de vorige eeuw worden in deze Maasuiterwaard grondstoffen gewonnen, in het begin vooral grind. De ontstane plassen in het middendeel zijn daarna opgevuld en in gebruik genomen als landbouwgrond. Ten noorden hiervan is meer recent klei en zand gewonnen voor een nabijgelegen steenfabriek.
%20LR(1).jpg)
Het maatregelgebied van Geul Bouxweerd-Kerkhoofsmaesje, tussen de Groezeweg en de Maas. Foto: ©Studio Retouched.
Het ontwerp op hoofdlijnen
In feite gaat het hier om het uitdiepen van een bestaande uitloper van de Maas, die hier in vroegere tijden ook al liep. Het is de bedoeling dat de nieuwe geul een aantal dagen per jaar vol water komt te staan, om vervolgens in de loop van de zomer bijna helemaal droog te vallen.
Een overstromingsvlakte als het ware, wat een normaal verschijnsel is langs natuurlijke rivieren en bijdraagt aan de biodiversiteit.
Tijdens de jaarlijkse droogval kunnen we pioniersoorten onder de flora en fauna gaan zien. En planten die van slikkige rivieroevers houden, zoals blauwe waterereprijs, verschillende tandzaden en waterpeper krijgen hier ook kansen. Waterdiertjes met een korte levenscyclus voelen zich eveneens thuis in dit soort omstandigheden, zoals de kieuwpootkreeft.
De geul krijgt afwisselend steile of juist flauw oplopende oevers. De westzijde langs de terrasrand komt hoger te liggen dan de aantakking aan de Maas aan oostzijde. Zo kan het ecologisch waardevolle kwelwater uit het terras makkelijk de geul instromen. Tegelijkertijd zal er water uit de Maas zelf via de bodem ‘opwellen’ in de geul; een fenomeen dat rivierkwel wordt genoemd.
Aan de kant van de Maas komt een drempel bestaande uit waterdoorlatend grind en/of grof zand. Voordeel daarvan is dat er geen vissen of andere organismen in de leeggelopen geul vast komen te zitten als het water zich na hogere waterstanden weer terugtrekt.
Verder streeft Rijkswaterstaat ernaar rond (een deel van) de geul een bufferzone te realiseren voor een extra impuls voor het ecologische herstel. Een bufferzone is een strook land van 15 meter breed die ervoor zorgt dat gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen van aangrenzende landbouwgebieden worden gefilterd en daardoor zo min mogelijk terechtkomen in de geul.
.jpg)
Totstandkoming ontwerp en afstemming
In een eerdere fase was in opdracht van Rijkswaterstaat al een schetsontwerp gemaakt voor versterking van riviernatuur in deze uiterwaard. Dat is destijds in 2018 besproken in de Klankbordgroep Wijnaerden. In de daarop volgende planstudiefase zijn de plannen door ingenieursbureau Arcadis aangescherpt en vertaald naar het definitieve ontwerp.
Daarbij is gekeken naar zaken als de bodemgesteldheid, de waterhuishouding en aanwezigheid van eventuele beschermde flora en fauna. Ook is gecontroleerd of er kabels en leidingen en eventuele cultuurhistorische of landschappelijke waarden zijn waar rekening mee gehouden moest worden.
Met Staatsbosbeheer, de gemeente Leudal en Waterschap Limburg heeft overleg over de plannen plaatsgevonden. Ook is het ontwerp voor de drie KRW-maatregelen in de Bouxweerd afgestemd met zand- en grindbedrijf Kuypers Kessel, dat eveneens herinrichtingsplannen heeft in dit gebied.
Verder landinwaarts speelt in deze regio nog de dijkversterking Buggenum onder leiding van het waterschap. Geul Bouxweerd-Kerkhoofsmaesje heeft geen invloed op deze waterkering en is buiten de zogeheten beschermingszone van de dijk gepland.
Nieuws
Start werkzaamheden natuurvriendelijke Maasuiterwaard bij Buggenum
Opdracht voor de volgende stap ecologisch herstel Maas verstrekt
Meer weten of vragen?
Algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en deze brochure.
Neem bij andere vragen contact op met Rijkswaterstaat.