Geul Bouxweerd

Kaderrichtlijn Water

Ten noordoosten van Buggenum in de gemeente Leudal wordt een 1 kilometer lange geïsoleerd liggende geul langs de plas Bouxweerd aangelegd.

Deze maatregel is onderdeel van een groter ecologisch herstel­programma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.

Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Het waterleven is uit balans en de ecologische waterkwaliteit laat te wensen over.

Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten, geulen aan te leggen en oude Maasarmen nieuw leven in te blazen.

Vaak wordt dat gecombineerd met het verankeren van dood hout als aanhechtingsplaats voor allerlei waterinsecten, kleine waterdiertjes en als schuilplaats voor vis. De uitvoering van de KRW loopt nog door tot en met 2027.
 

Besluitvorming

Geul Bouxweerd vormt samen met nog negen andere KRW-maatregelen in de Zandmaas het zogeheten deelproject 6. Zie onderstaand kaartje.

Wat er precies gaat gebeuren, staat beschreven in het vastgestelde Projectplan Waterwet voor deelproject 6. Dit is gepubliceerd in de Staatscourant en lag ter inzage van 16 oktober tot en met 26 november 2024. Daarop zijn twee beroepen binnengekomen. Die hebben beide betrekking op de maatregel Geul Wellerlooi en dus niet op de andere 9 maatregelen.

Eerder heeft het Ontwerp-Projectplan ter inzage gelegen van 5 december 2023 tot met 15 januari 2024. Iedereen kon toen een zienswijze indienen. In totaal zijn er 12 zienswijzen binnengekomen voor dit deelproject 6. In de nota van antwoord staat beschreven hoe de ingediende zienswijzen zijn verwerkt. 

Aannemer: Boskalis-Wetering

Voor de uitvoering is de Combinatie Boskalis-Wetering als aannemer geselecteerd. Zij gaan de komende jaren in totaal 16 KRW-maatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder deelproject 6. Alle maatregelen moeten uiterlijk december 2027 zijn uitgevoerd.  
 

Start werkzaamheden in de Bouxweerd

Op dit moment is Boskalis-Wetering bezig met de voorbereiding van de uitvoering van de drie maatregelen in de Bouxweerd. Met als eerste activiteit het kappen van enkele bomen en verwijderen van struikgewas langs de Maas in de week van 15 december 2025. De voorbereidingen worden na de kerstvakantie in januari en februari 2026 voortgezet. Daarbij wordt ook het werkterrein ingericht.

De verdere planning is nog niet definitief. De verwachting is dat de uitvoering in het eerste kwartaal van 2026 begint en ongeveer zes maanden duurt. Voorafgaand aan de start en tijdens de werkzaamheden controleert een ecoloog het gebied, zodat beschermde flora en fauna niet worden geschaad. 

Werkverkeer maakt gebruik van de N273, Gendijk, Arixweg, Wijnaardenweg en Groezeweg. Het transport van vrijkomende grond gebeurt zoveel mogelijk over het water en via wegen binnen het werkterrein.

Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en doorkijk naar de uitvoeringsfase.

Ligging Geul Bouxweerd

Het maatregelgebied bevindt zich op de linkeroever van de Maas tussen rivierkilometer 86.3 en 87.4, ten noordoosten van Buggenum. In dit gebied zijn nog 2 andere maatregelen voorzien: Geul Bouxweerd-Kerkhoofsmaesje en Oever Bouxweerd.

Al sinds de jaren ’40 van de vorige eeuw worden in deze Maasuiterwaard grondstoffen gewonnen, in het begin vooral grind. De ontstane plassen in het middendeel zijn daarna opgevuld en in gebruik genomen als landbouwgrond. Ten noorden hiervan is meer recent klei en zand gewonnen voor een nabijgelegen steenfabriek. 

Het ontwerp op hoofdlijnen

Tussen de plas Bouxweerd en de Groezeweg wordt een smalle, langgerekte geïsoleerde geul aangelegd van 1 kilometer, die loopt tot aan de noordelijkere zandwinplas. Via duikers komt er een verbinding met deze plas, wat onder meer doorstroming bij hoger water mogelijk maakt.

Bij normale en lage waterstanden is er geen rechtstreeks contact met de Maas, maar bij wassend water loopt deze Geul Bouxweerd vol over de instroomdrempel en gaat dan meestromen met de rivier.

De geul komt onderaan de terrasrand langs de Groezeweg te liggen. Dat betekent maximale benutting van het kwelwater dat vanaf die hogere wal afstroomt richting Maas.

Dergelijk grondwater heeft vaak gunstige ecologische eigenschappen, waardoor bijzondere flora en fauna weer de kans krijgen terug te keren. Daarnaast zal er ook water uit de Maas zelf via de bodem ‘opwellen’ in de geul, een proces dat rivierkwel wordt genoemd.

Het ontwerp biedt volop afwisseling in steilheid van de oevers, breedte van de waterbodem en de waterdiepte. Dat noemen we gradiënten. Hoe meer gradiënten, hoe meer plant- en diersoorten zich ergens kunnen vestigen.

Soorten die van rustig en plantenrijk water houden zullen hun weg weten te vinden naar dit nieuwe habitat. Het is bijvoorbeeld geschikt voor watergentiaan, gele plomp en bittervoorns. Ook de vissoorten kleine en grote modderkruiper zullen we hier mogelijk gaan zien. Aantrekkelijke omstandigheden ontstaan er ook voor allerlei insecten en andere waterdiertjes, zoals de variabele waterjuffer en bolle stroommossel.

De volgende werkzaamheden worden uitgevoerd bij deze maatregel:

• Verbreden huidige instroomdrempel van plas Bouxweerd.
• Aanbrengen 3 duikers tussen de noordpunt van de geul en de zandwinplas.
• Dempen Zwaardveldlossing ter plaatste van de geul. De lossing aan noordzijde blijft behouden.
• Verwijderen van struweel en enkele wilgen.
• Verplaatsen huidige stuw en duiker. Daaroverheen komt een nieuw toegangspad, zodat de achterliggende percelen bereikbaar blijven.
• Benutten deel van de vrijkomende grond om de zandplas aan noordzijde te verondiepen. En om de oostrand van plas Bouxweerd te verbreden ter bescherming tegen afkalving van de Maasoever.
• Aanleggen aarden dam tussen geul en plas Bouxweerd, zodat beide waterpartijen van elkaar gescheiden blijven.
• Verankeren enkele dode bomen onder water als extra impuls voor het waterleven. Hiervoor worden in principe bomen uit gebied gebruikt die vrijkomen bij het aanleggen van de geul.

Rijkswaterstaat streeft er naar rond (een deel van) de geul een bufferzone te realiseren voor een extra impuls voor het ecologische herstel. Een bufferzone is hier een strook land van 15 meter breed die ervoor zorgt dat gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen van aangrenzende landbouwgebieden worden gefilterd en daardoor zo min mogelijk terechtkomen in de geul.

Totstandkoming ontwerp en afstemming

In een eerdere fase was in opdracht van Rijkswaterstaat al een schetsontwerp gemaakt voor versterking van riviernatuur in deze uiterwaard. Dat is destijds in 2018 besproken in de Klankbordgroep Wijnaerden. In de daarop volgende planstudiefase zijn de plannen door ingenieursbureau Arcadis aangescherpt en vertaald naar het definitieve ontwerp.

Daarbij is gekeken naar zaken als de bodemgesteldheid, de waterhuishouding en aanwezigheid van eventuele beschermde flora en fauna. Ook is gecontroleerd of er kabels en leidingen en eventuele cultuurhistorische of landschappelijke waarden zijn waar rekening mee gehouden moest worden.

Met Staatsbosbeheer, de gemeente Leudal en Waterschap Limburg heeft overleg over de plannen plaatsgevonden. Ook is het ontwerp voor de drie KRW-maatregelen in de Bouxweerd afgestemd met zand- en grindbedrijf Kuypers Kessel, dat eveneens herinrichtingsplannen heeft in dit gebied.

Verder landinwaarts speelt in deze regio nog de dijkversterking Buggenum onder leiding van het waterschap. Geul Bouxweerd heeft geen invloed op deze waterkering en is buiten de zogeheten beschermingszone van de dijk gepland.

Nieuws

Start werkzaamheden natuurvriendelijke Maasuiterwaard bij Buggenum

Opdracht voor de volgende stap ecologisch herstel Maas verstrekt 

Meer weten of vragen?

Algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en deze brochure.

Neem bij andere vragen contact op met Rijkswaterstaat.