Genderensche Uiterwaard

Kaderrichtlijn Water

In de Genderensche uiterwaard wordt langs de Bergsche Maas een 1,6 kilometer lange natuurvriendelijke oevergeul aangelegd, met openingen voor vissen.

Dit is onderdeel van een groter ecologisch herstel­programma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.

Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn mede daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt bijvoorbeeld door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten en verschillende soorten geulen aan te leggen.
 

Bergsche Maas

De Bergsche Maas is rond 1900 aangelegd als nieuwe benedenloop van de Maas richting de Noordzee. Eb en vloed hebben hier nog enige invloed. Het waterniveau stijgt en daalt dagelijks met zo’n 20-30 centimeter. De Bergsche Maas is dan ook te typeren als zoet getijdenwater. Dat brengt karakteristieke flora en fauna met zich mee.

Door menselijke ingrepen als het dempen van getijdengeulen zijn die natuurwaarden echter achteruit gegaan. Daarom wil Rijkswaterstaat in en langs de Bergsche Maas weer ruimte bieden aan de getijden­werking. De maatregelen bestaan uit het aanleggen van beschutte natuurgeulen parallel langs de rivier. Zo worden de rivierdynamiek en getijdenwerking benut om de plant- en diersoorten de kans te geven terug te keren.
 

Besluitvorming

Wat er precies gaat gebeuren, staat beschreven in het Projectbesluit volgens de Omgevingswet. Dit is gepubliceerd in de  Staatscourant en lag ter inzage van 9 april tot en met 20 mei 2025. Er zijn hierop geen beroepen binnengekomen. Het besluit is daarmee onherroepelijk. 

In het Projectbesluit is naast de Capelsche uiterwaard nog een andere maatregel in de Bergsche Maas opgenomen: de herinrichting van de oeverzone van de Genderensche uiterwaard in de gemeente Altena aan de overkant van de rivier. Zie onderstaand kaartje.

Eerder lag het Ontwerp-Projectbesluit ter inzage van 4 december 2024 tot en met 14 januari 2025. Iedereen kon in die periode reageren op de plannen door een zogenoemde zienswijze in te dienen. Er zijn zeven zienswijzen binnengekomen. In de reactienota bij het definitieve Projectbesluit staat beschreven hoe daarmee is omgegaan. 

Verdere stappen 

Voor de uitvoering is in maart 2026 de Combinatie Ploegam, GMB en Dura Vermeer als aannemer geselecteerd. Zij gaan een pakket aan KRW-maatregelen realiseren langs noordelijke Grensmaas, Zandmaas, Benedenmaas en Bergsche Maas, waaronder de  Oeverzone Genderensche uiterwaard. Lees meer hierover in het nieuwsbericht Opdracht voor uitvoering 15 ecologische herstelmaatregelen langs de Maas verstrekt. De maatregelen moeten uiterlijk eind december 2027 zijn uitgevoerd.  

Op dit moment is de aannemer bezig de uitvoering voor te bereiden. Als bekend is wanneer het werk buiten gaat beginnen, informeert Rijkswaterstaat de omgeving daarover. Dat gebeurt onder meer via deze website.

Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en een doorkijk naar de uitvoeringsfase.

Maatregelgebied

Het werkgebied bevindt zich ten zuidwesten van het dorp Genderen in de gemeente Altena. De driedelige oevergeul wordt aangelegd tussen rivierkilometer 232 en 234,8.

Het ontwerp

Het ecologische doel is een beschutte zone met rustig water te realiseren. Dat biedt jonge vis als bot en winde een veilige plek om op te groeien en zorgt voor uitbreiding van de habitat van fonteinkruiden en waterdieren als de bolle stroommossel en variabele waterjuffer.

Hiervoor wordt een ondiepe geul aangelegd, circa 20 meter breed, parallel aan de huidige oever, die zowel boven- als benedenstrooms wordt verbonden met de Bergsche Maas.

Om deze ingreep mogelijk te maken, wordt de grond achter de oever flauw afgegraven. De zomerkade aan de zuidzijde wordt daardoor smaller, maar behoudt haar functie.

In de vooroever komen openingen voor de uitwisseling van water en voor vissen om in en uit te kunnen zwemmen. Borden geven aan dat het niet is toegestaan de geul in te varen. Bij normale en lage waterstanden dempt de vooroever de golfslag van passerende schepen, waardoor de geul een rustige omgeving blijft voor flora en fauna.

Om de natuur extra te ondersteunen, wordt riet aangeplant langs de oever van de geul. Dit biedt niet alleen een aantrekkelijke leefomgeving voor vis en macrofauna, maar watervogels mogen er ook graag nestelen.

Bomen

Voor de aanleg van deze oevergeul moeten circa 25 bomen worden verwijderd. Het merendeel hiervan zijn zogenaam de bakenbomen. Dat zijn op regelmatige afstand van elkaar geplante bomen langs de rivier, die vroeger dienden als navigatiepunt voor schippers. Radar en gps hebben die functie overgenomen.

De gekapte bomen krijgen zoveel mogelijk een nuttige tweede functie door ze als rivierhout in de geul te leggen. Dit dode hout, stevig verankerd om wegdrijven te voorkomen, is ecologisch waardevol en zal snel vol leven zitten. Het speelt een belangrijke rol in het voedselweb en dient op deze plek ook als natuurlijke blokkade tegen het invaren van boten.
 

Totstandkoming ontwerp en afstemming

Het plan voor de Genderensche uiterwaard is besproken met de gemeente Altena, provincie Noord-Brabant en Waterschap Rivierenland. Ook zijn bij grondgebruikers en andere belanghebbenden relevante informatie en aandachtspunten over het gebied opgehaald. Daar is zo goed mogelijk rekening mee gehouden in het ontwerp.

Zo zijn de plannen aangepast om het omliggende weide vogelgebied te ontzien. Dat blijft zoals het is. Hier broeden bijvoorbeeld de scholekster, gele kwikstaart en patrijs, en verschillende trekvogels overwinteren er. In het vroege voorjaar zijn ook de wulp, grutto en andere steltlopers frequente bezoekers.

De lichtmasten, het afwaterings gemaal en de monumentale Amerikaanse windmolen blijven eveneens behouden.

Andere KRW-maatregelen in de regio

In de omgeving van de gemeente Altena staat er ook bij de Afgedamde Maas een aantal ecologische herstelmaatregelen op het programma. Het gaat dan om de Doornwaard, Slijkwellsewaard en Poederoijense waard. Kijk op de klikbare kaart op de pagina Maas op deze website voor meer informatie over die locaties.

Meer weten of vragen?

Voor vragen over deze maatregel kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.

Meer algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de halfjaarlijkse nieuwsbrief en in deze brochure.